АОКАда қурилиш соҳасидаги ислоҳотлар, шаҳарлар бош режаларини ишлаб чиқиш, соҳага татбиқ этилаётган янги инновацион ечим ва технологиялар, хорижлик архитектор ва урбанистлар билан йўлга қўйилган ҳамкорликнинг бугунги ҳолати ҳамда истиқболлари бағишланган матбуот анжумани бўлиб ўтди. Унда иштирок этган қурилиш вазири ўринбосари ва мутасаддилари ОАВ вакилларини қизиқтирган саволларга жавоб беришди.
Шукруллобек ЖАҲОНГИРОВ, қурилиш вазири ўринбосари:
– Бугунги кунда жаҳон қурилиш индустриясининг тобора ривожланиб бораётгани биз каби соҳа вакиллари зиммасидаги масъулиятни икки ҳисса оширмоқда. Яқинда Савдо-саноат палатаси ташаббуси билан Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, Қурилиш вазирлиги ҳамда Бизнес-омбудсман ҳамкорлигида қурилиш соҳасида фаолият юритаётган тадбиркорлик субъектларининг муаммолари, уларни бартараф этиш ҳамда ечими юзасидан таклифлар ишлаб чиқишга бағишланган давра суҳбати бўлиб ўтганидан хабарингиз бор. Унда қурилиш соҳасига оид тизимли муаммолар ва конструктив ечимлар борасида бир қатор фикрлар тингланди. Анжуманда қурилиш соҳасида ҳуқуқий-норматив ҳужжатларнинг эскирганлиги, шаҳарларда қурилишлар пала-партиш, режасиз тарзда олиб борилаётгани танқид қилинди. Ушбу масалаларга кенг жамоатчилик ҳам муносабат билдирди.
Аввало, “Бош режа борми?”, деган саволга жавоб берсак.
Умуман олганда, юртимиздаги 120 та шаҳарнинг 118 тасида бош режа мавжуд. 1 080 та шаҳарчанинг 205 таси ҳам бош режа билан таъминланган. Албатта, ҳар бир бош режа Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Республика архитектура шаҳарсозлик кенгаши ҳамда вилоят қурилиш бош бошқармаси ҳузуридаги Архитектура-шаҳарсозлик кенгашларида кўриб чиқилади. Бундан ташқари, ушбу режалар асосида қурилаётган бино ва иншоотлар ҳудудлардаги архитектура ва шаҳарсозлик кенгашлари тарафидан ҳар ҳафтада ташкил этиладиган кенгашда тасдиқланади. Кейинги босқичда лойиҳа-смета ҳужжатлари ишлаб чиқилиб, экспертизадан ўтказилади. Демак, ҳар бир қонуний қурилмани ушбу тартибдан ўтказиш белгиланган.
Энди ноқонуний қурилмалар ҳақида тўхталсак. Ноқонуний қурилмаларга нисбатан кўриладиган чоралар тегишли қонунчилик ҳужжатларида аниқ белгилаб қўйилган. Унга кўра, ҳозирги кундаги тизим асосида бу ишларни қурилиш соҳасида назорат инспекциялари бажаради, текширади ва таҳлил қилади. Маълумки, яқинда давлатимиз раҳбари раислигида ўтказилган видеоселектор йиғилишида қурилиш, шаҳарсозлик ва архитектура соҳасида истиқболда қилиниши лозим бўлган кўплаб вазифалар белгилаб берилди. Очиғи, ушбу йиғилиш қурилиш, архитектура ва шаҳарсозлик соҳасини тубдан ислоҳ қилишда соҳа вакиллари учун янги даврни бошлаб берди. Эндиликда ҳар бир вилоятда шаҳарсозлик ҳужжатлари назорати бўлимида архитекторлар томонидан назорат қатъий таъминланади. Бу жараёнларга шаҳарсозлик нормалари борасида яхши кўникма ва тажрибага эга архитекторлар жалб қилинади.
Ушбу масалалар Қурилиш вазирлигининг бевосита вазифалари ҳисобланади. Гап шундаки, ривожланган давлатларда шаҳарларни архитектуравий ривожлантириш ва қурилиш-бунёдкорлик ишларида нафақат давлат назорати таъминланади, балки бу ерда оддий фуқаро, кенг жамоатчиликнинг фикри ҳам инобатга олинади. Бу борада ҳар бир фуқаро ўз муносабатини эркин билдириш ҳуқуқига эга. Демак, ноқонуний қурилишларни олдини олишда бизда ҳам аввало, масъулият бирламчи масалага айланиши лозим.
Охирги йилларда қурилиш соҳаси ривожига қаратилган 22 та қарор ва фармонлар қабул қилинди. Сўнгги беш йилда 250 минг хонадонли 8 мингдан ортиқ кўп қаватли уйлар қурилди. Бу билан 250 мингта оиланинг кўнглига ёруғлик кирди. Торгина уйда 3-4 оила бўлиб яшаётган ака- укаларнинг ўз хонадонига эга бўлишдек орзулари рўёбга чиқди. Албатта, ўтган қисқа 5-6 йиллик давр янги тарих бўлиб муҳрланаётгани бор гап. Хусусан, 2021 йилнинг 9 декабрида яна бир тарихий ҳужжат қабул қилинди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Янги Ўзбекистон” массивларини қуриш ва ҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони уй-жойга эҳтиёжи бор минглаб фуқароларнинг кўнглидаги гап бўлди. Ушбу Фармон билан ҳудудларнинг ижтимоий ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш, инфратузилмасини яхшилаш ҳам мақсад қилинди. Бугунги кунда юртимизда 29 та массив танлаб олинган ва амалий ишлар бошлаб юборилган.
Жумладан, республика бўйича қурилиш ишлари ҳажми 2020 йилда 88,1 трлн сўмни, 2021 йил 107,5 трлн сўмни ташкил этган бўлса, жорий йил май ойи якунлари бўйича 45 трлн сўмни ташкил этмоқда. Қурилиш соҳасида давлат назорати такомиллаштирилди ва инспекциянинг назорат функциялари кучайтирилди. Натижада қурилиш ишларини бошлаш учун объектни рўйхатдан ўтказиш ҳамда тугалланган объектларни фойдаланишга топшириш бўйича янги регламент қабул қилинди. Камчиликлар ўз вақтида бартараф этилмаган тақдирда ҳудудий инспекциялар томонидан пудрат ташкилотини тўғридан-тўғри жаримага тортиш ваколатлари берилди.
Эндиликда объектларда назорат ўрнатиш бўйича “Қурилиш назорати” ахборот тизими жорий қилинди. Унга кўра, объектларни рўйхатга олиш тизимида “рухсатнома бериш” тартибидан воз кечилиб, “хабарнома бериш” тамойилига ўтилди. Шунингдек, қурилиш объектларида аниқланган барча камчиликлар фотосуратлари билан биргаликда тизимга онлайн равишда киритилиши таъминланди ва назорат жараёнлари автоматлаштирилди. Жумладан, бугунги кунга қадар ушбу тизим орқали 26 мингдан ошиқ объект назоратга олинди. Хусусан, ушбу тизим ёрдамида Қурилиш назорати инспекцияси томонидан 56 минг марта мониторинг ўтказилди. Натижада қоидабузарларга 55 мингта ёзма кўрсатма берилди ҳамда жиддий камчиликларга йўл қўйганлиги сабабли 3 мингта ҳолат бўйича судларга ҳужжат киритилди.
Айни пайтда “Қурилишда давлат назорати” ахборот тизими янада такомиллаштирилмоқда. Эндиликда, буюртмачи, лойиҳачи ва пудрат ташкилотлари ходимлари учун шахсий кабинетлар жорий этилади. Улар таснифланиб, қурилиш-монтаж ишлари даврида ҳужжат айрибошлаш механизми тўлиқ электронлаштирилади. Инспектор назоратида “чек-лист” сўровномаси имкониятини жорий қилиш орқали қурилиш-монтаж ишларига баҳо бериш тартиби белгиланди. Энди қурилиш объектига кириб келаётган қурилиш материаллари ҳисобини юритишда электрон журнал тизимига ўтилади. Инспекция масъулларига интерактив харита орқали режадаги ва жорий қурилаётган объектлар тўғрисидаги маълумотларни реал вақт режимида кузатиш ҳамда мониторинг қилиш имкони яратилади.
Саид ТЎХТАЕВ, Қурилишда назорат инспекцияси раҳбари ўринбосари:
– Албатта, ҳеч қайси тадбиркор ёки қурилиш ташкилоти истаган жойида қурилишни амалга оширолмайди. Аммо гуруч курмаксиз бўлмаганидек, баъзи ноқонуний ҳолатлар ҳам кузатилмоқда. Шуни таъкидлаш лозимки, қаердадир қурилиш бошландими, демак, уни таг ости ҳужжати бор. Лойиҳа келишилиб, қурилишга рухсат теккунича тегишли мутасадди ташкилотлардан керакли хулосалар олинади ва бу хулосалар асосида иш бажарилади. Хулосада берилган талаблар бажарилгандан кейингина қурилишга рухсат берилади ва қурилиш назоратга олинган ҳолда амалга оширилади. Сўнги беш-олти йил мобайнида қурилишда назорат анча кучайтириляпти. Мақсад, ноқонуний қурилишларни камайтириб, йўқ қилишдан иборат. Бу ишларни халқ ва жамоатчилик назорати билан биргаликда амалга оширсак, келажакда ноқонуний қурилишларга барҳам бера оламиз. Йил бошидан бери бу ишларга қаттиқ киришилиб, ҳар битта вилоятда мониторинг ишлари олиб бориляпти.
